ГОҲ ВАЗИРУ ГОҲ МАҲБУС
Ибни Сино парвардаи муҳити фарҳангии Сомониён буд, вале қисми зиёди умраш пас аз фурӯпошии давлати мутамаркази Сомониён дар гирдоби ҳаводиси мудҳиши нимаи аввали асри XI, фирори пайваста аз таъқиботи ҳамешагии султон Маҳмуди Ғазнавӣ ва гумоштагони ӯ сипарӣ гардид. Ӯ гоҳ чун табибу файласуф, баъзан ба сифати фақеҳу вазир, ҳатто замоне чун маҳбуси зиндонӣ умр ба сар бурда, гоҳе чун надими хоси подшоҳону маликон низ рӯзгор паси сар кардааст. Бо вуҷуди ин ҳама, лаҳзае аз омӯзиш ғафлат наварзида, аз пажӯҳиш ва корҳои илмӣ фориғ набудааст.
Муҳимтарин асараш доир ба тиб «Ал-қонун-фит-тиб» бошад, ки китоби аввали онро дар 30-солагӣ навиштааст. Бояд гуфт, ки пеш аз Ибни Сино дар Шарқ ду китоби тиббӣ машҳур буд, ки аввалӣ ба Закариёи Розӣ ва дуюмӣ ба Алӣ ибни Аббосии Маҷусӣ тааллуқ дошт. Лекин «Ал-Қонун»-и Сино бо ҳалли масъалаҳои сода ва мушкили тиббӣ тавонист, ки ҳама китобҳои пешин ва баъдиро зери сояи худ гузорад.
Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар «Чаҳор мақола»-аш ба «Ал-Қонун» чунин баҳо додааст: «Агар Буқрот ва Ҷолинус зинда шаванд, раво бувад, ки пеши он китоб саҷда кунанд». Абӯалии Сино боз зиёда аз 50 асари тиббӣ таълиф кардааст, ки «Рисолаи дарди хала», «Рисолаи адвиёти дарди дил», «Рисолаи набз», «Рисолаи шарҳу баёни Ал-Қонун» аз ҷумлаи онҳоанд.
МУКОЛАМАИ СИНО БО АБӮУБАЙДИ ҶУЗҶОНӢ
Дар нимторикии ҳуҷраи хоксоронаи начандон калон, ки ҳамагӣ дорои чанд рафи пур аз китоб буд, Ибни Сино бо шогирдаш Абӯубайди Ҷузҷонӣ бо овози паст сӯҳбат мекарданд.
— Устод,- муроҷиат кард оне, ки ҷавонтар буд, ба марди миёнасол, — магар шариат иҷоза медиҳад, ки одамро ҷарроҳӣ кунӣ?
-Ҳамаи амалҳоеро, ки ба фоидаи мардум асту Худованд мамнӯъ нагардонидааст, иҷро кардан мумкин аст.
— Пас барои чӣ шумо ба рӯҳониёни дарбори шоҳ инро намефаҳмонед? Балки пинҳонӣ аз ҳама майитро аз гӯр канда овардем?
— Ман, инак, 8 сол мешавад, мехоҳам чанд занро илми тиб биомӯзонам, то ҳангоми бемор шудани занҳои шаҳр тавонанд бемалол онҳоро муолиҷа кунанд. Худ мебинӣ, ки чӣ заҳмат аст. Ҳамвора сӯи ман дандон тез мекунанд. Мегӯянд, ман ҳақ надорам, ба занҳои бегона наздик шавам.
— Вақте, ки духтари шоҳ бемор шуд, муқобил набуд, ки шумо ӯро муолиҷа кунед.
— Шоҳ гапи дигар аст, барои ӯ ҳама чиз мумкин, аммо ин ҷоҳилони бечора ҳатто наметавонанд бо дастони ман маҳрамашонро муолиҷа кунанд.
— Пас шумо наметарсед, ки рӯзе қурбони ҷаҳолати онҳо мешавед?
— Ҳазрати Алӣ (а) фармудааст: Тарс пояи куфр аст. Ман ҳеҷ гоҳ дар зиндагӣ ба ҷуз Худованди муттаъол аз касе натарсидаам.
— Ҳатто ҳамон вақте, ки гирифтани офтобро пешгӯӣ намудеду ҷоҳилон овоза паҳн карданд, ки Абӯалӣ Сино ҷодугар аст?
— Бале, ҳамон вақт ҳам аз ғазаби ҷоҳилон натарсидам, зеро медонистам, оне, ки дарҳои илмро ба рӯи ман осон кушод, нигаҳбони ман аст.
ҲАР БАНД КУШОДА ШУД, МАГАР БАНДИ АҶАЛ…
Ибни Сино, ки дар амалия ва назарияи илми тиб ягонаи даврон буд ва ҳазорон ҳазор бемор, аз ҷумла шоҳони даврро ба туфайли дониш ва таҷрибаи фаровонаш дармон бахшиду аз чанголи марг вораҳонд, дар илоҷи маризии худ оҷиз монд. Вақте ба бемории қулинҷ гирифтор мешавад, барои зудтар шифо ёфтан то ҳашт бор худро ҳуқна (клизма) мекунад. Аз ин ҷо баъзе рӯдаҳояш захмӣ шуда, дар онҳо ҷароҳат пайдо шуда, ба саръ (бемории рӯҳӣ, эпилепсия) табдил меёбад. Мефармояд, ки ду донг (0,5гр) тухми карафс ба он чи ба ҳуқна рехта мешавад, афзуда биёмезанд, то боди қулинҷ шикаста шавад. Яке аз пизишкон ба ҷойи ду панҷ донг тухми карафсро андохтааст, ки боиси исҳоли хунин мешавад.
Ибни Сино барои дафъи саръ маъҷун (масрузитус) истеъмол мекард. Як ғуломаш ба он афюни зиёде рехта, ба ӯ медиҳад. Бар асари чунин «табобат» Ибни Сино тамоман аз ҳол меравад. Ин амали табибу ғуломро шогирдаш Абӯубайди Ҷузҷонӣ «хиёнат» номидааст.
Тобистони соли 1037 дар ҷанги амир Алоуддавла дар қарибии Исфаҳон бемории Сино, ки амирро ҳамроҳӣ мекард, дубора авҷ мегирад ва то Ҳамадон нарасида, ҷон ба Халлоқ месупорад. Пеш аз абадан чашм пӯшидан мефармояд, ҳама ғуломонашро озод карда, дороияшро миёни камбағалон тақсим кунанд…
Инак, беш аз 1000 сол инҷониб осори гаронмояи тиббии Абуалӣ ибни Сино, ин фарзанди фарзонаи миллати тоҷик, ба мардуми дунё босазо хизмат мекунад.
“Даво”
