РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ ДОНОРҲОИ ХУН
14 — уми июн ҳамасола Рӯзи ҷаҳонии донорҳои хун аст. Ин рӯз ба муносибати зодрӯзи табиби австриёӣ барандаи ҷоизаи Нобел Карл Ландштейнер интихоб шудааст, ки аввалин маротиба гурӯҳҳои хуни инсонро кашф кардааст. Шурӯъ аз соли 2005 ин сана чун Рӯзи умумиҷаҳонии донори хун дар саросари ҷаҳон таҷлил карда мешавад ва мақсад аз он ҷалби таваҷҷӯҳи сокинон ба муҳимияти супоридани хун, тозагии он ва ҳамчунин ибрози сипос ба донорҳо мебошад.
Имрӯз рушди тибби муосир, ҷарроҳиҳои вазнини пайвандсозии узвҳо ва системаи рагҳо, кӯмаки таъхирнопазири акушерӣ ва таҷрибаи педиатрияро бе истифодаи самараноки ҷузъҳои хуни донорӣ тасаввур кардан ғайриимкон аст.
Дар Тоҷикистон низ ҳар сол бахшида ба ин рӯз тадбирҳои гуногун баргузор мегарданд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи донории хун ва ҷузъҳои он» (с.2009, №3, мод.96) муносибатҳои вобаста ба рушди донории хун ва ҷузъҳои онро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон танзим намуда, амалӣ гардидани чораҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ, ҳуқуқӣ ва тиббии ташкили ҳаракати донорӣ ва ҳифзи ҳуқуқи донорҳоро таъмин менамояд. Дар моддаи 1-уми қонуни мазкур — Принсипҳои донории хун ва ҷузъҳои он, гуфта шудааст:
Принсипҳои асосии донории хун ва ҷузъҳои он иборатанд аз:
-инсондӯстӣ;
-ихтиёрӣ;
-беподошӣ;
-безарарии вазифаи донорӣ барои одам;
-бехатарии истифодаи хуни донорӣ ва ҷузъҳои он.
Муҳимтарин барнома ин баргузории нуқтаҳои сайёри хунгузаронӣ дар саросари кишвар аст, ки дар ин рӯз ташкил карда мешавад ва сокинони ҷумҳурӣ таҳти шиорҳои «Хун супор ва ҳаётеро наҷот деҳ», «Хуни ту ҳаёти касеро наҷот мебахшад» ба марказҳои қабул омада, хун месупоранд. Ҳамасола нафарони зиёде дар чунин чорабиниҳо иштирок карда, хун месупоранд, ки ба андешаи мутахассисон, он барои наҷоти садҳо нафар кӯмак менамояд. Ба гуфтаи мутахассисон хунсупорӣ фоидаовар аст. Бемориҳои системаи рагҳои хунгард, бемориҳои ишемияи дил, сактаи майнаи сарро пешгирӣ намуда, системаи иммунитети шахсро мустаҳкам менамояд. Аз ҳама муҳим, ҳаёти касеро наҷот медиҳад.
Донори хун будан ё хун супоридан дар аксари кишварҳо ба одат табдил ёфтааст. Чанд соли охир дар Тоҷикистон ҳам раванди афзоишёбии хунсупорандагон мушоҳида мешавад. Тибқи Қонуни ҶТ «Оид ба донории хун ва ҷузъҳои он» бояд занҳо 15 ва мардҳо 20 литр хун супоранд, то «Донори фахрӣ» шаванд.
Дар рӯзҳои бориш ва корҳои ҳаррӯза, баъзан душвор аст, ки дар бораи он ки ҳар як шахс қодир аст ҳаёти дигаронро наҷот диҳад, фикр кардан душвор аст. Ва ин барои он лозим нест, ки маблағи зиёдеро ба даст орем, то ба дигар тарафи дунё бирасем ё миқдори зиёди вақтро сарф кунем. Не, ин нест. Ин барвақт хоҳиши самимии табиии ҳама чизро дорад — хун. Дар асл, донор як намуди касбӣ, хидмати меҳрубонӣ ва хайрия аст. Баъд аз ҳама, хоҳиши кӯмак кардан ва наҷот додани ҳаёти шахсӣ дар бораи марде, ки тайёр аст, ки барои наҷот ёфтан тайёр бошад, бисёр чизро мегӯяд. Муайян кардани аҳамияти чунин амал, созмонҳои ҷаҳонӣ дар соли 2005 қарор кард, ки як рӯзи донори ҷаҳон таъсис диҳад. Аз он вақт инҷониб, 14 — уми июн ба таърихи ёдоварии тамоми сайёра ёдрас мекунад, ки хубӣ ба даст овардани ғолиб идома дорад ва ҳар гуна беморӣ метавонад бартараф карда шавад.
Ҳадафи ин сана изҳори сипос ба донорҳое мебошад, ки бо амалҳои худ шумораи зиёди одамонро наҷот дода, таваҷҷуҳи мардумро ба мушкилот ва ниёзҳои донорӣ ҷалб мекунанд.
Таърихи донории хун
Худи калимаи «хайрия» маънои «додан» ва инчунин худи тартибро дорад. Донорӣ додани хуни инсонро барои мақсадҳои тиббӣ дар бар мегирад.
Ба шарофати донорӣ тиб имкон дорад хунгузаронӣ кунад, дору тайёр кунад ва тадқиқот гузаронад.
Тартиби додани хун на танҳо безарар, балки ҳатто муфид аст: он кори узвҳои дохилӣ ва иммунитетро ҳавасманд мекунад, атеросклероз ва бемориҳои дилро пешгирӣ мекунад.
Маълумоти шавқовар
- Ҷеймс Ҳаррисон, ки дар Австралия зиндагӣ мекунад, дар хунаш хосияти антитело дорад, ки метавонад ба кӯдакони навзод кӯмак кунад. Вай дар давоми умри худ зиёда аз 560 литр хун дод ва дар асоси он тайёршуда ба 2 000 000 тифли навзод кумак кард.
- Сокини Волгоград Юрий Мартынов, ки ҳоло 62 сол дорад, гурӯҳи нодири 4-уми хун дорад. Дар тӯли умри худ беш аз 411 маротиба хун супурдааст ва дар китоби рекордҳои Русия сабт шудааст.
- Владимир Николаев аз Украина бори аввал дар синни 21-солагиаш хун дод, дар давоми 40 соли минбаъда 400 литр хун ва 200 литр плазма дод, донори фахрии СССР ва Украина гардид. Дар Украина ба ӯ унвони Қаҳрамони Украина дода шуд.
Таҳияи Ш. АКРАМОВ
