Диабети қанд бемории музмин буда, дар ҳолатҳое рух медиҳад, ки ғадуди зери меъда миқдори кофии инсулинро тавлид намекунад ё бадан наметавонад инсулини тавлидшударо самаранок истифода барад.
Инсулин гормонест, ки сатҳиглюкозаи хунро танзим мекунад. Оқибати маъмули диабети беназоратмонда гипергликемия ё баланд шудани сатҳи глюкоза (қанд) дар хун аст, ки бо мурури замон ба бисёр системаҳои бадан, хусусан асабҳо ва рагҳои хунгард зарари ҷиддӣ мерасонад.
Дар тибби муосир ду навъи дабети қандро ҷудо кардан маъмул аст.
Диабети навъи 1, ки онро диабети кӯдакон низ меноманд, зеро он, одатан, дар кӯдакон ва наврасон ташхис карда мешавад. Номи дигари он «диабети инсулинвобаста» мебошад. Зимни ба он гирифтор шудан ғадуди меъда барои истеҳсоли инсулин нотавон мегардад,бинобар ин гормон бояд доимо аз берун ворид карда шавад.
Диабети навъи 2 бошад, ҳамчун «диабети калонсолон» маълум аст, гарчанде ки вақтҳои охир ба он кӯдакон ё наврасон низ гирифтор мешаванд. Дар ин ҳолат мушкилоти азхудкунии глюкоза ба миён меояд. Истифодаи инсулин танҳо дар ҳолатҳои вазнин зарур аст, аксарвақт риояи парҳези дуруст, истеъмоли доруҳои пасткунандаи қанд, фаромӯш накардани фаъолиятиҷисмонӣ кофӣ аст.
Намуди алоҳида — диабети ҳомиладорӣ. Он дар занон ҳангоми ҳомиладорӣ рух медиҳад ва пас аз таваллуд бе табобати махсус рафъ мешавад. Ташнагии шадид, хоҳиши истемоли бештари моеъ, афзоиши пешоб, зиёд шудани ҳаҷми пешоб, бехобӣ, бад шудани биниш, афзоиши иштиҳо, пурхӯрӣ, хастагии зуд, паст шудани қобилияти корӣ, тағйироти номаълум дар вазни бадан, аз даст додани вазн ё афзоиши вазн, эҳсосидаҳони хушк ва сиҳатёбии захм дар муддати дароз аз аломатҳои маъмули диабети қанд ба шумор меравад. Бисёре аз аломатҳои номбаршуда метавонанд бемориҳои дигарро нишон диҳанд, аз ин рӯ ташхиси дифференсиалӣ талаб карда мешавад. Вай имкон медиҳад, ки ташхиси дақиқ ва сабабҳои диабети қандромуайян кунад.
Диабети қанд метавонад ба мушкилоти гуногун, аз ҷумла ретинопатияи диабетикӣ (зарар дидани торчаҳо), ки дар натиҷаи он хатари аз даст додани биниш ба вуҷуд меояд, нефропатия, ки боиси норасоии музмини гурда мегардад; стенокардия, инфаркти миокард — агар беморӣ ба рагҳои дил таъсир расонад ва полиневропатия (зарар дидани нахҳои асаби периферикӣ) оварда расонад.
Аз сабаби сатҳи аз ҳад зиёд баланд ё аз ҳад ками қанди хун бемор метавонад ба комаи диабетӣ афтад. Аввал ӯ заифии мушакҳо, ташнагиро эҳсос мекунад, сипас дарди меъда ва дил пайдо мешавад, биниш бадтар мешавад. Оҳиста-оҳиста инсон ба омилҳои беруна вокуниш нишон намедиҳад, рефлексҳо вайрон мешаванд. Агар саривақт кӯмак расонида нашавад, комаи диабетӣ боиси марг гардад.
Дар сурати мушоҳида кардани аломатҳои беморӣ ба духтури эндокринолог ҳатман муроҷиат кардан лозим аст. Мутахассис шикоятҳоро мешунавад, муоина мегузаронад, ба шумо мегӯяд, ки чаро диабети қанд пайдо шудааст, дараҷаи беморӣ чӣ гуна аст ва чӣ гуна таҳқиқот гузаронидан лозим аст.
Ташхиси лабораторӣ санҷиши хун ва пешобро дар бар мегирад. Хун бояд дар меъдаи холӣ дода шавад, пас аз он дар лаборатория сатҳи глюкоза, миқдори С-пептид ва гемоглобини гликатсияшуда муайян карда мешавад. Аз ин нишондиҳандаҳо мавҷудияти бемориро муайян кардан мумкин аст.
Агар мушкилоти биниш вуҷуд дошта бошад, ба духтури чашм муроҷиат кардан лозим меояд. Имконияти пайдоиши диабети қандро аз ҳисоби фаъолияти мунтазами ҷисмонӣ, назорати вазн, ғизои мутавозин ва гуногун, ки бояд чарбҳо, карбогидратҳо, сафедаҳо ва нахро дар бар гирад, метавон кам кард. Аз тамокукашӣ, нӯшидани нӯшокиҳои спиртӣ низ даст кашидан лозим аст.
Ба солимии худ ҳамеша таваҷҷуҳ кунед ва бемори қанд нашавед!
Лола Аҳророва,
табиби оилавии МСШ №5,
шаҳри Душанбе
